Gerek yerel gerekse küresel ekonomideki öngörülemeyen inişler ve çıkışlar, “döviz kuru”nu inşaat projelerinin en en belirsiz değişkenlerinden biri yaptı. Özellikle de ekonomisini ve kanunlarını çok iyi bilmediğimiz ülkelerde dövizde yaşanan dalgalanmaların firmalar için yıkıcı sonuçları olabiliyor. Sert kur değişikliklerinin proje karlılığına doğal afettekilere benzer bir hasar verebileceğini düşünüyorum. Birden öngörmediğiniz şekilde nakit akışınız bozuluyor, faaliyet dışı giderleriniz artıyor. Deprem gibi, krizin de gelebileceğini tahmin etseniz de zamanını ve büyüklüğünü öngöremiyorsunuz. Peki o zaman kur riskine rağmen sürdürülebilir bir karlılığı nasıl planlayabiliriz? Projelerde çok duyduğumuz bir söz vardır: İş sahada değil, masada kazanılır. O zaman gelin bugün masanın farklı bir köşesini, kurların sarsıcı etkisini mercek altına alalım. 

İHALE ÖNCESİ (Teklif Aşamasında) ALINABİLECEK ÖNLEMLER

1. Çoklu Para Birimi Bazlı Tekliflendirme
   • Maliyet kalemlerini (malzeme, işçilik, ekipman) farklı para birimlerine göre ayırarak teklif verin.
   • Örneklersek; Ekipmanı USD, işçiliği yerel para, taşeron ödemelerini EUR olarak fiyatlandırabilirsiniz.
2. Kur Esaslı Fiyat Ayarlama Mekanizması Talep Edin
   • Sözleşmede belirli kur aralıklarının aşılması durumunda fiyatın revize edilmesini sağlayan maddeler ekletin.
   • “Kur +/– %10 değişirse, bedel tekrar hesaplanır” gibi.
3. Finansal Modelde Kur Senaryoları Simülasyonu Yapın
   • İyimser, gerçekçi ve kötümser döviz senaryoları üzerinden kâr marjı, nakit akışı ve borçlanma kapasitesini hem iş başlamadan hem de risk kokusunu aldığınızda test edin.
4. Hedging (Kur Riski Koruma) Maliyeti Teklif Fiyatına Dahil Edilmeli
   • Özellikle uzun vadeli projelerde forward, option veya swap gibi araçların maliyeti teklifin içine gizlenmeli.

PROJE SÜRECİNDE ALINABİLECEK FİNANSAL ÖNLEMLER

5. Kur Riskine Karşı Finansal Türev Ürünlerle Korunma (Hedging)
   • Forward sözleşmeler: Belirli bir tarihte belli kurdan döviz alım/satım garantisi
   • Swap sözleşmeleri: Faiz ve döviz kurlarını değiş tokuş
   • Opsiyonlar: Belirli bir fiyattan alma/satma hakkı
6. Proje Bazlı Döviz Cinsinden Gelir–Gider Eşleştirmesi (Natural Hedge)
   • Giderlerin olduğu para birimiyle aynı para biriminden gelir elde etmeye çalışın.
   • Örn: Malzeme USD ile alınıyorsa, hak ediş ödemesi de USD ile alınmalı.
7. Likidite Yönetimi ile Kur Riskini Geciktirme / Yayma
   • Varlıkların ve borçların vade yapısı kur volatilitesine göre optimize edilir.
   • Örneklersek; Kısa vadeli borç yerine dövize endeksli uzun vadeli leasing tercih edilir.
8. Çoklu Hesap ve Döviz Pozisyon Yönetimi (Treasury Pooling)
   • Farklı ülkelerdeki projelerden gelen dövizlerin tek bir merkezde toplanarak risk dengesi sağlanabilir.
9. Tedarikçilerle Fiyat Sabitleme / Kur Endeksli Ödeme Anlaşmaları
   • Kritik ithal kalemler için önceden döviz bazlı sözleşme yapılmalı ya da opsiyonlu ödeme sistemleri oluşturulmalı.
10. Proje Finansmanında Döviz Kuru Riskini Paylaştırma

• Yatırımcılar, bankalar, kamu otoriteleri ile “kur farkı paylaşım mekanizması” (currency sharing scheme) üzerine mutabakat yapılabilir.

EK KORUMA ARAÇLARI ve STRATEJİLER

11. Uluslararası Kurumlarla Risk Sigortası (MIGA, EXIMBANK, vb.)

• Döviz kuru dalgalanması, transfer yasağı, kamulaştırma gibi siyasi riskleri de kapsayan sigortalar alınabilir.

12. Finansal Denetim ve Proje Kontrol Takvimiyle Kur Riske Duyarlı Yönetim

• Aylık bazda döviz pozisyonu raporlaması
• Hakedişlerin, alacakların ve borçların kur cinsine göre dağılımı

13. Esnek Proje Planlaması ve Gider-Zaman Uyumu

• Kur yükselmesi beklendiğinde ithalatlar öne çekilebilir, yerel satın almaya yönlenilebilir.

14. Yabancı İşverenle “Kur Sabitleme Pazarlığı”

• Hakedişleri sabit kura bağlama, enflasyon ve kur farkı için endeksleme talebi

15. Dijital Tabanlı Finansal Tahmin Sistemleri Kullanımı

• Yapay zeka destekli tahmin modelleri ile olası kur krizleri erkenden öngörülür, aksiyon planları hazırlanır.

Kurların dalgalanması da insanın belirsizlik karşısındaki telaşı da hiç değişmedi. Fakat değişmeyen bir şey daha var, o da hazırlıklı olmanın huzurunun, en oynak piyasada bile değerini hep koruduğu.